Arnhem – Geweldsincidenten, intimidatie en ernstige overlast door een groep jonge, alleenstaande asielzoekers nemen in Arnhem in rap tempo toe. Het gaat volgens burgemeester Ahmed Marcouch om ongeveer honderd minderjarige vluchtelingen, grotendeels van Syrische afkomst, die steeds vaker betrokken zijn bij misdrijven en confrontaties in de openbare ruimte. De burgemeester maakt zich grote zorgen en wijst met de vinger naar het landelijke migratiebeleid. „Wat we nu zien, is het gevolg van jarenlang falen. Het is echt vijf voor twaalf.”
Volgens Marcouch doen zich gemiddeld één tot twee keer per week ernstige incidenten voor waarbij jonge asielzoekers betrokken zijn. Met name rond station Arnhem Centraal, in het centrum van de stad en in de omgeving van scholen lopen spanningen regelmatig uit op geweld. „Dit zijn geen losse voorvallen meer,” stelt de burgemeester. „Het patroon is duidelijk en het wordt alleen maar erger.”
Rekening van falend beleid
Marcouch zegt zich steeds vaker geconfronteerd te zien met de gevolgen van wat hij het ‘rondpompbeleid’ van de overheid noemt. Jonge vluchtelingen die zonder ouders naar Nederland komen, worden volgens hem voortdurend verplaatst van de ene opvanglocatie naar de andere.
„Deze jongeren krijgen nergens de tijd om te landen,” zegt hij. „Ze blijven te kort op één plek om zich te hechten, om relaties op te bouwen, om te integreren. Voor ze het weten, moeten ze weer weg. Dat is desastreus voor hun ontwikkeling.”
Door die voortdurende verhuizingen is er nauwelijks sprake van stabiele begeleiding of toezicht. „We laten een uiterst kwetsbare groep jongeren feitelijk aan hun lot over,” aldus Marcouch.
‘Ze hebben geleerd te overleven’
De burgemeester benadrukt dat het geweld niet los kan worden gezien van de achtergrond van de jongeren. „Veel van hen zijn opgegroeid in oorlogssituaties. Ze hebben geweld gezien, soms zelf moeten gebruiken om te overleven. Als je daar geen goede begeleiding tegenover zet, dan zie je dat gedrag hier terug.”
Volgens Marcouch ontbreekt het aan vrijwel alles wat nodig is om deze jongeren op het rechte pad te houden: traumazorg, pedagogische begeleiding en structurele aandacht. „Ze komen hier aan en krijgen nauwelijks hulp bij het verwerken van wat ze hebben meegemaakt. Dan ontstaan er problemen.”
Dat gebrek aan perspectief vertaalt zich onder meer in massaal schoolverzuim. In Arnhem gaat tachtig procent van de jonge asielzoekers nauwelijks of helemaal niet naar school. „Ze krijgen het gevoel dat ze er niet toe doen,” zegt Marcouch. „En dat gevoel is levensgevaarlijk.”
Sterke groepsvorming
Wat de jongeren wél hebben, is een hecht netwerk van leeftijdsgenoten die zij in verschillende opvanglocaties hebben leren kennen. Die onderlinge loyaliteit kan volgens Marcouch snel omslaan in groepsgedrag dat escaleert.
Hij wijst op een recent incident op een Arnhemse school, waar een ruzie met één jonge vluchteling binnen korte tijd leidde tot de aanwezigheid van zo’n veertig asielzoekers op het schoolplein. „Ze komen massaal voor elkaar op. Dat is begrijpelijk, maar het kan ook intimiderend en explosief worden.”
Angst voor georganiseerde misdaad
Marcouch waarschuwt daarnaast voor een sluimerend gevaar: de georganiseerde criminaliteit. „Deze jongeren zijn kwetsbaar, beïnvloedbaar en vaak zonder toezicht. Dat maakt hen interessant voor criminelen.”
Hoewel harde bewijzen ontbreken, ziet de burgemeester zorgwekkende signalen. „Dure merkkleding, fatbikes – dat staat in geen verhouding tot hun inkomen. Dat baart mij grote zorgen.”
De recente moord op nieuwjaarsdag op twee jonge Syrische asielzoekers in Amsterdam ziet Marcouch als een somber voorteken. „Dat is een trieste bevestiging van wat er misgaat. En ik vrees dat het daar niet bij zal blijven als we niets doen.”
Slechte voogdij en gebrek aan zorg
Een belangrijk probleem is volgens Marcouch de gebrekkige voogdij. „Het gebeurt dat een minderjarige asielzoeker wordt opgepakt en vervolgens twee dagen in een cel zit voordat iemand zich meldt. Dat doet iets met een jongere. Het bevestigt alleen maar het idee dat niemand om je geeft.”
Dat gevoel van verwaarlozing draagt volgens hem direct bij aan ontsporing. „Als de samenleving je laat vallen, ga je je daar ook naar gedragen.”
Geen gehoor in Den Haag
Marcouch heeft zijn zorgen herhaaldelijk onder de aandacht gebracht van het kabinet. Tijdens een bezoek aan Arnhem sprak hij hierover met minister Mona Keijzer van Asiel en Migratie, net als eerder met haar voorganger Marjolein Faber. Tot concrete toezeggingen leidde dat niet.
„Gemeenten staan hier alleen,” zegt Marcouch. „Wat we nodig hebben, zijn snellere procedures en duidelijkheid. Jongeren hebben structuur nodig: onderwijs, werk, perspectief. Zelfs als uiteindelijk wordt besloten dat ze moeten terugkeren. Dan geef je ze tenminste iets mee.”
Arnhem grijpt zelf in
Omdat steun vanuit Den Haag vooralsnog uitblijft, heeft Arnhem besloten zelf harder op te treden. Bij station Arnhem Centraal is een wijkpost geopend waar gemeentelijke handhavers permanent aanwezig zijn. „We moeten de openbare orde beschermen,” aldus Marcouch. „Dat is onze verantwoordelijkheid.”
Tegelijk wordt ingezet op een meer gerichte aanpak. Jongerenwerkers krijgen extra ruimte om zich op deze groep te richten. Aan het team is een jongerenwerker van Syrische afkomst toegevoegd. „Hij spreekt hun taal, kent hun cultuur en achtergrond. Dat maakt echt verschil.”
Ook op scholen wordt gewerkt aan intensievere begeleiding. „Met een specialistische aanpak willen we deze jongeren weer structuur bieden,” zegt Marcouch.
Politieke steun uit de provincie
De noodkreet van Arnhem klinkt inmiddels ook door in de provinciale politiek. Fracties van PvdA en GroenLinks in Gelderland hebben commissaris van de Koning Daniël Wigboldus gevraagd zich achter burgemeesters als Marcouch te scharen richting het Rijk.
Zij pleiten voor extra financiële middelen voor onderwijs en begeleiding van jonge asielzoekers en voor een einde aan de vele verhuizingen. Daarnaast dringen zij aan op snellere asielprocedures. „Zonder ingrijpen,” waarschuwen zij, „dreigt een hele generatie jongeren definitief ontspoord te raken.”
