De gasprijs is maandag explosief gestegen na nieuwe spanningen rond Iran en de doorgang door de Straat van Hormuz. In korte tijd liep de prijs met tientallen procenten op – de sterkste stijging sinds de energiecrisis van 2023. De prijsreactie komt op een gevoelig moment: de Nederlandse gasvoorraden zijn nog maar voor ongeveer 11 procent gevuld.
De directe aanleiding voor de prijsstijging is het stilvallen van gastankers die normaal gesproken via de Straat van Hormuz varen. Deze zeestraat, gelegen tussen Iran en Oman, is cruciaal voor een groot deel van het wereldwijde transport van vloeibaar aardgas (lng). Toen duidelijk werd dat tankers de doorgang niet meer passeerden, reageerde de energiemarkt vrijwel onmiddellijk.
Directe gevolgen voor huishoudens met dynamisch contract
Voor huishoudens met een dynamisch energiecontract zijn de gevolgen direct merkbaar. In Nederland hebben ongeveer 387.000 huishoudens zo’n gascontract, waarbij de prijs dagelijks meebeweegt met de markt. Voor hen betekent de stijging dat hogere tarieven vrijwel direct worden doorberekend.
Daarnaast hebben bijna 600.000 huishoudens een dynamisch elektriciteitscontract. Ook daar kan de prijs oplopen, aangezien gascentrales een belangrijke rol spelen in de Nederlandse stroomvoorziening. Hoeveel gascentrales moeten bijspringen, hangt sterk af van het weer. Zon en wind kunnen de druk op gascentrales verlichten, maar bij weinig zonlicht en wind neemt de vraag naar gas juist toe.
Energie-experts wijzen erop dat Nederland relatief kwetsbaar is wanneer de voorraden laag zijn. “Bij een onvoorziene gebeurtenis zit je al snel erg krap,” stellen analisten. De huidige situatie onderstreept dat risico.
Voorraad op laag niveau
Dat de prijsstijging samenvalt met een lage vulgraad van de Nederlandse gasopslag maakt de situatie extra precair. De voorraden moeten de komende maanden worden aangevuld richting de winter. Omdat de opslag leger is dan verwacht, zal Nederland extra moeten inkopen – tegen de huidige, hogere marktprijzen.
Volgens energiekenners is herhaaldelijk gewaarschuwd voor een krappe voorraad. Als er naast geopolitieke spanningen bijvoorbeeld ook een technische storing of een lek in een belangrijke gasleiding zou optreden, kan dat de druk verder opvoeren.
Wereldwijde markt onder spanning
Het probleem beperkt zich niet tot Europa. Ongeveer 80 procent van het wereldwijd verscheepte lng is al verkocht via langlopende contracten. Slechts een kleiner deel is beschikbaar op de vrije markt, waar prijzen sterk kunnen fluctueren. Door het stokken van de aanvoer uit het Midden-Oosten wordt het beschikbare aanbod op die vrije markt nog schaarser.
Extra leveringen uit de Verenigde Staten zijn volgens experts niet eenvoudig te regelen. Amerikaanse lng-terminals draaien al op volle capaciteit. Daardoor wordt gekeken naar andere regio’s, zoals Azië. Landen in het Verre Oosten beschikken nog over kolencentrales en kunnen ervoor kiezen om lng-contracten tegen hogere prijzen door te verkopen aan Europa, terwijl zij zelf tijdelijk meer kolen gebruiken voor energieopwekking.
Duur van crisis bepalend
Hoe lang de gasprijzen hoog blijven, hangt sterk af van de geopolitieke ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Als de verstoring beperkt blijft tot enkele weken, kan de markt zich mogelijk herstellen en kunnen voorraden alsnog tijdig worden aangevuld. Bij langdurige verstoringen dreigt echter een bredere economische impact.
Energie-experts waarschuwen dat aanhoudend hoge gasprijzen uiteindelijk doorwerken in de hele economie. Niet alleen huishoudens, maar ook bedrijven worden geraakt. Hogere energiekosten vertalen zich in duurdere productie, wat weer effect heeft op prijzen in winkels en supermarkten.
De komende weken zullen daarom cruciaal zijn. De combinatie van geopolitieke onzekerheid, lage voorraden en afhankelijkheid van de internationale lng-markt maakt duidelijk hoe kwetsbaar de Europese energiemarkt blijft voor mondiale spanningen.
