Den Haag – Nu JA21 definitief is afgewezen als vierde coalitiepartner door D66, VVD en CDA, verschuift de formatie richting een minderheidskabinet. Partijleider Joost Eerdmans ziet daarin niet alleen risico’s, maar juist ook kansen. Met negen zetels in de Tweede Kamer denkt hij alsnog invloed te kunnen uitoefenen op het beleid. „De prijs voor het minderheidskabinet zal hoog zijn,” waarschuwt hij in een interview.
Eerdmans sprak zaterdag met Dilan Yesilgöz, een dag nadat hij van D66-leider Rob Jetten te horen kreeg dat JA21 niet welkom is aan de formatietafel. Volgens Eerdmans had de VVD zijn partij er graag bij betrokken, maar bleek vooral D66 fel tegen deelname van JA21. „Bij de VVD hebben ze gezien dat D66 zich steeds verder ingroef en ons er absoluut niet bij wilde hebben. Uiteindelijk hebben ze daar ook het CDA in meegekregen. Althans, zo heeft Dilan het mij uitgelegd,” aldus Eerdmans.
‘Grote gemiste kans’
Hoewel de afwijzing teleurstellend is, zegt Eerdmans niet boos te zijn. Wel spreekt hij van een „grote gemiste kans”. Volgens hem kiezen de drie formerende partijen voor een constructie waarin zij zich onderling veiliger voelen, maar dat betekent niet automatisch dat het ook stabieler wordt. „Dat moet allemaal nog blijken,” stelt hij. Daarbij benadrukt hij dat de kiezer bij de verkiezingen duidelijk heeft gekozen voor een centrumrechtse meerderheid.
„Als je de uitslag optelt, kom je uit op 89 zetels aan de centrumrechtse kant,” zegt Eerdmans. „De drie partijen die nu samen verder gaan, vormen in mijn ogen een overwegend linkse coalitie. Daarmee doe je geen recht aan de verkiezingsuitslag. Met ons erbij had je meer politieke kleur gekregen die wél overeenkomt met wat de kiezer heeft laten zien.”
Volgens Eerdmans bestaat het risico dat kiezers hierdoor het vertrouwen verliezen. „Mensen zullen denken: zie je wel, het maakt toch niet uit of je rechts stemt.”
Positief kritisch
Toch wil JA21 zich de komende periode „positief kritisch” opstellen. Omdat er nog geen regeerakkoord ligt, sluit Eerdmans niet uit dat zijn partij alsnog positief verrast kan worden door voorstellen vanuit het minderheidskabinet. „Maar de VVD zal nu wel veel harder moeten onderhandelen om rechts beleid binnen te halen,” stelt hij.
Met name bij de begrotingen ziet hij grote politieke risico’s. „Wij gaan echt niet tegen elke prijs overal mee instemmen. De prijs voor dit minderheidskabinet zal hoog zijn,” waarschuwt hij. Tegelijkertijd benadrukt hij dat JA21 geen blokkadepartij wil zijn. „Als er goed beleid ligt, zullen wij dat steunen. Nederland zit niet te wachten op politieke stilstand.”
Begrenzingen van steun
Eerdmans maakt duidelijk dat er grenzen zijn aan de steun van zijn partij. „Als er plannen komen die passen binnen ons verkiezingsprogramma, zie ik zeker kansen. Maar als men de grenzen verder wil openzetten voor migratie en tegelijkertijd steun vraagt voor bezuinigingen op de zorg, dan houdt het op. Dan raak je aan de grondbeginselen van JA21.”
Achter de schermen wordt ondertussen gesproken over de lastige positie van CDA-leider Henri Bontenbal binnen de beoogde constructie. Volgens Eerdmans heeft de VVD theoretisch de stekker uit de formatie kunnen trekken om JA21 alsnog binnen te halen, maar dat zou volgens hem het risico hebben vergroot dat andere partijen, zoals GroenLinks-PvdA, alsnog zouden aanschuiven. „Dan ben je nog verder van huis,” zegt hij.
Onzekere toekomst
Of het landsbestuur stabieler wordt zonder JA21, durft Eerdmans niet te voorspellen. „Het kan werken, maar het kan ook volledig in de soep lopen. Dat is niet mijn wens,” benadrukt hij. „Wij willen dat dit land uit het slop komt, dat er goed bestuur is en dat inwoners weer kunnen rekenen op stabiliteit en voorspelbaarheid van beleid.”
Ondanks de teleurstelling blijft Eerdmans strijdbaar. „Ik ga niet op mijn knieën zitten om aan boord te komen,” zegt hij resoluut. Vanuit de Kamer wil hij met zijn fractie maximaal invloed uitoefenen. Juist in een minderheidskabinet, zo stelt hij, kan elke stem doorslaggevend zijn.
